Od 1231 roku gród grudziądzki należał do Krzyżaków, którzy za sprawą mistrza krajowego Meinharda von Querfurt przyznali osadzie w 1291 roku prawa miejskie. Miasteczko zostało ogrodzone systemem murów obronnych z 4 bramami i 10 basztami. Na dużej skarpie nad Wisłą postawiono zamek centrum administracyjne komturstwa grudziądzkiego. Dzięki przywilejom handlowym miasteczko Grudziądz w krótkim czasie rozbudowało się, stając się w XIV wieku jednym z istotniejszych miejsc handlu zbożem w ziemi chełmińskiej.

W 1411 roku na rynku miasta został ścięty przez Krzyżaków jeden z dowódców Towarzystwa Jaszczurczego Mikołaj z Ryńska. Po 1466 roku Grudziądz miasto dostało się pod władzę króla Kazimierza Jagiellończyka, który stworzył tu starostwo. Miasteczko było jedną z trzech siedzib sejmiku pruskiego, a po roku 1526 siedzibą sejmiku generalnego. W 1655 roku Grudziądz zajęli Szwedzi, którzy udoskonalili zamek.

W zachodnim narożniku placu stoi kościół św. Franciszka Ksawerego i stare kolegium Jezuitów, których do miasta sprowadził w 1622 roku Jan Działyński, wojewoda pokrzywieński. W połowie XVII wieku Jezuici zaczęli budowę kościoła i kolegium, którą skończono w latach 1722 do 1725. Barokowy kościół ma prezbiterium skierowane ku zachodowi. Ołtarz główny barokowy został sfinalizowany w 2 połowie XVII wieku przez Jana Czapskiego, wojewodę chełmińskiego. W środku ołtarza nietypowe rzeźby przedstawiające postaci Indianina i Murzyna, adorujące obraz św. Franciszka Ksawerego. Wyposażenie kościoła pochodzi z przełomu XVII i XVIII wieku. Dawne kolegium , od 1897 roku Grudziądz, ratusz miejski jest budynkiem poźnobarokowym. W środku polichromia z 1 połowy XVIII wieku. Ratusz wieńczy wieża, zakończona hełmem baniastym.

Po 1772 roku miasto zostało przydzielone do państwa pruskiego. Król Fryderyk Wielki zaczął w 1775 roku budowę twierdzy. W 1832 roku w twierdzy byli internowani powstańcy listopadowi, którzy następnie na emigracji w Anglii założyli Gromadę Grudziądz. W 1864 roku w twierdzy byli przetrzymywani powstańcy styczniowi… W 2 połowie XIX wieku miasto przechodziło wzrost przestrzenny, powstała cała sieć połączeń drogowych i kolejowych, uruchomiono wiele fabryk. Miasteczko uzyskało niepodległość w 1920 roku. W latach 1920 do 1935 w Grudziądzu mieściło się Centrum Wyszkolenia Kawalerii.